Karma
An Essay by Venerable Damchaabazar Gurjav
Edited by Bayaraa Daguadorj

…Perplexed by the seemingly inexplicable, apparent disparity that existed among humanity, a young truth-seeker approached the Buddha and questioned him regarding this intricate problem of inequality:
“What is the cause, what is the reason, O Lord,” questioned he, "that we find amongst mankind the short-lived and long-lived, the healthy and the diseased, the ugly and beautiful, those lacking influence and the powerful, the poor and the rich, the low-born and the high-born, and the ignorant and the wise?”
The Buddha’s reply was:
“All living beings have actions (Karma) as their own, their inheritance, their congenital cause, their kinsman, their refuge. It is Karma that differentiates beings into low and high states."
He then explained the cause of such differences in accordance with the law of cause and effect. …Ven. Mahasi Sayadaw http://www.buddhanet.net/e-learning/karma.htm#1/

Like this young man, who mentioned in an above teaching article, times to time that kind question come to people’s mind usually when they face obstacles and suffering in their lives. That’s why it is very important to know and understand meaning of the Karma, which is a basic of the understanding of the chain of cause and effects, which is again, the basic of the understanding of emptiness and compassion.

In Buddhism, karma (Pāli kamma) is strictly distinguished from vipāka, meaning “fruit”or “result”. Any action creates the appropriate result - Karma that we can take it as the law of moral causation. In other words, it is the result of our own past actions and our own present doings.
As fruit can be “good’ or “bad”, there are 2 kinds of karma depending on results: created by good or perfect virtue, which is responsible for our happiness and, by negative, or sin, which causes our misery.

There are 10 human’s actions or perfect virtue, which can lead to good karma:praying, reading dharma books or chanting, reading mantra, meditate, helping and cleaning with temples, supporting and following other’s perfect virtue, giving and offering.

On other hand, there are 10 human’s negative actions or sins, which lead a human to suffering:
By body: destroying life, stealing, committing adultery.
By speech: lying, gossiping, telling harsh words, being talky
By thought: anger, greed lust and dull or not willing to learn motivate grudge or venomous thoughts, jealousy and inappropriate view.

Also Karma can be result of actions from our previous lives or our present lifetime.
People can get positive karma for themselves and their children now and in future by controlling them from doing these negative actions, repenting their past negative actions, doing perfect virtues and good deed everyday.

Om mani padme hum.

Дамчаа ламтан

Үйлийн үр
… Нэгэн залуу хорвоо ертөнцийн үнэнийг хайж явсаар Бурхан багштай уулзаж ийнхүү асуулаа:
“Бурхан багш минээ. Хүн төрөлхтөний дотор зарим хүмүүс эрүүл саруул урт наслаж байхад зарим нь залуудаа нас барах юм. Хүмүүс царайлаг сайхан, бас зарим нь хүн харахын аргагүй царайтай байх юм. Хүчтэй эсвэл сул дорой, баян эсвэл ядуу, муу заяатай эсвэл өндөр хишиг буянтай айлд төрөх, тэнэг эсвэл ухаантай байх юм. Энэ нь юунаас болж байгааг та тайлбарлаж хайрлана уу”
Бурхан багш хариуд нь: “Бүх зүйлийн амьд амьтан өөрийн, өвлөж авсан, төрөлхийн учир шалтгаантай, тэдний өвөг дээдэс, тэдний хамгаалалаас үүссэн үйлийн үртэй. Хийсэн үйлийнхээ үрийн улмаас тэд ялгаатай байгаа юмаа.” гэж хариулаад цааш нь шүтэн барилдахуйн хуулийн талаар тайлбарлаж өгсөн… Махаси Саядау

Дээрх залуугийн нэгэн адилаар ихэвчлэн саад бэрхшээл, муу юм амьдралд нь тохиолдсон үедээ бид яагаад ийм юм болов гэсэн асуултанд хариулт хайдаг билээ. Иймээс Бурхан шашны сургаал номлолын гол ойлголт болох Үйлийн үрийн талаар ойлгож мэдэх нь ихээхэн чухал билээ. Үйлийн үрийн талаар ойлгож мэдсэнээр шүтэн барилдахуйн, хорьоогийн мөнх бусыг ойлгох болно, үүнийг ойлгосноор хоосон чанар, бодын сэтгэлийн талаар ухаарч ойлгох болно. Буддын шашинд Үйлийн үрийн тухай сургааль нь зөв бөгөөд зөв ёс суртахуйнтай амьдрах хууль болж өгдөг.
Үйлийн үр буюу Karma нь vipāka буюу “үр жимс” “үр дүн” гэсэн үгнээс үүсэлтэй бөгөөд аливаа үйлдэл нь түүнд тохирсон үр дүнг үүсгэдэг гэсэн утгатай бөлгөө. Өөрөөр хэлбэл бидний сайн муу сэтгэлээр өдөөгдөн үйлдсэн болон үйлдэж байгаа үйлийн үр дагаврыг Үйлийн үр гэж байгаа юмаа.
Жимс амттай эсвэл муудсан байж болдгийн адилаар үр дагаврын байдлаас хамаарч үйлийн үр сайн муу байж болох бөгөөд үүнийг буянаас эсвэл нүгэлээс үүдэлтэй гэж ангилна. Буяны үйл нь бид бүгдийг аз жаргалтай, амгалан амьдрахын үндэс болдог бол зовлон зүдгүүр, саад бэрхшээл, муу зүйл бүхэн нь нүгэлийн үйлийн үр дагавар юм. 10 цагаан, 10 хар нүгэл гэж бий. 10 цагаан нүгэлд мөргөл үйлдэх, ном үзэх, маань унших, бодын сэтгэл үүсгэх, бясалгал хийх, сүм хийдийн ажилд туслах, цэвэрлэх, буяны үйлийг даган бясах, өглөг өгөх, тахил өргөх зэрэг болно.
Харин биеэр үйлдэгдэх 3, хэлээр үйлдэгдэх 4, сэтгэлээр үйлдэгдэх 3 нийтдээ 10 хар нүгэл байна. Үүнд:
Амьтны амь таслах, хулгай хийх, буруу явдал
Худал ярих, хов ярих, ширүүн үг хэлэх, дэмий чалчих
Хомхой сэтгэл, хорлох сэтгэл буруу үзэл зэрэг нь уур, шунал, мунхагаас сэдэгдсэн үйл юм.

Мөн үйлийн үр нь бидний өмнө насанд үйлдсэн эсвэл энэ насанд үйлдсэн үйлээс хамааралтай байж болно.
Хүмүүн аливаа нүгэлийг тэвчиж, нүгэлээ наминчилж, сайн үйл үлдсэнээр өөртөө болон үр хүүхдүүддээ буян хураах болно.
Ум маани бадни хум